Home Algemeen Algemeen Normale werktijden?

Normale werktijden?

2033
0

Wat moet er eigenlijk verstaan worden onder normale werktijden? Iedereen zal daar wel zo’n beetje beeld bij hebben, meestal afgestemd op de eigen behoefte aan vrije tijd. Maar als het gaat om wat de Arbeidstijdenwet (ATW) en de CAO normaal vinden dan wordt het toch wat ingewikkelder. Normale werktijden zijn in ieder geval werktijden zonder overwerk. Nu komt het woord “overwerk” in de ATW niet voor, maar gelukkig helpt de CAO ons hier. Daarin staat namelijk:
Overwerk zijn de uren waarop de werknemer arbeid heeft verricht buiten het basisdienstrooster/dienst-rooster, voorzover daarmee de voltijd arbeidsduur als bedoeld in artikel 6.1 en/of artikel 6.3 wordt overschreden.
Inhoudelijk kunnen er over de normeringen veel onduidelijkheden zijn, want de ATW is niet eenvoudig. De ATW gaat bovendien alleen maar over tijd en hoe zich dat dan verhoudt tot de CAO waarin tijd en geld is geregeld kan ook ingewikkeld zijn.

Het rooster
Landelijk gezien worden er voor de medewerkers die werken bij ambulancediensten vele soorten van dienstroosters toegepast. Er zijn regio’s waar uitsluitend vanuit een continurooster gewerkt wordt en er zijn er ook waar, naast parate dag- en avonddiensten de nachten en weekenden gevuld worden met aanwezigheids- en/of bereikbaarheidsdiensten.
Als relatief buitenstaander ga ik er van uit dat de vraag aan zorg in de betreffende regio en daarmee het werkaanbod zorgvuldig is geanalyseerd. Je mag namelijk verwachten dat rekening gehouden wordt met voorkomend ziekteverzuim, verlof, tijd voor overleggen, en dergelijke, waardoor er bij een optimale personeelsbezetting het meest geschikte roostersysteem gezocht kan worden.
Het kan natuurlijk zijn dat je als medewerker daaraan twijfelt, bijvoorbeeld door veel voorkomende roosteraanpassingen. Het is dan zaak om aan te kloppen bij de ondernemingsraad (OR) zodat deze, als jouw mening tenminste gedeeld wordt, dit bij de bestuurder ter sprake kan brengen.

De planning
Ambulancediensten werken, voor zover het mij bekend is, met een rooster planningsprogramma waarin de van toepassing zijnde ATW- en CAO-regeltjes verwerkt zijn. Bij het maken van zo’n programma hebben deskundigen zich gebogen over vele rekenregels om zodanig te kunnen roosteren dat er een ATW- en CAO-proof werkschema uitkomt voor de medewerkers. Het systeem genereert een waarschuwing wanneer buiten de regels wordt geroosterd, er gaat als het ware een alarm af. Maar planners kunnen, als de nood hoog is, en meestal na toestemming van een leidinggevende, de rekenregels terzijde stellen om een bezettingsprobleem op te lossen.

Overwerk weigeren?
Het is niet verstandig om zomaar overwerk of een extra dienst te weigeren. Vanuit de CAO heb je de verplichting om je als goed werknemer te gedragen. Je moet daarom wel een zeker begrip op kunnen brengen voor de redenen die (namens) de werkgever worden aangedragen om jou voor het overwerk te vragen. Soms is overwerk onvermijdelijk en niet direct onacceptabel, maar wanneer het langdurig en/of veelvuldig wordt komen veiligheids- en gezondheidsrisico’s in het geding en moeten er andere organisatorische oplossingen gezocht worden om de problemen op te vangen.
Voor de werknemer is er wel de mogelijkheid om te weigeren wanneer je zelf een erg dringende reden daarvoor hebt. De werkgever kan dan niet van je verwachten dat je overwerkt.
Wel lastig is dat de praktijksituatie moet uitwijzen of je echt een dringende reden hebt op grond waarvan je het overwerk veilig kunt weigeren, zonder dat je direct met een ontslag op staande voet te worden geconfronteerd.
Mij lijkt overigens dat, wanneer je gevraagd wordt om meer te werken of korter te rusten dan hetgeen de ATW bepaalt je sowieso een goede reden hebt. Ook als je zorgtaken hebt die het extra werk waarom wordt gevraagd in de weg staan zijn een prima reden.
En je dienst maak je af natuurlijk, zeker als je met een spoedeisende rit bezig bent, zodat het niet kan gebeuren dat iemand in je wagen overlijdt omdat jij niet wilt overwerken, zoals ik las in dit artikel op NU.nl.

Wie betaalt de boete?
Wanneer de ATW wordt overtreden kan alléén de werkgever daarvoor een boete krijgen van de Inspectie SZW (vroeger Arbeidsinspectie). De werkgever is dus te allen tijde verantwoordelijk voor de naleving van de ATW. Dat is zelfs ook het geval als de werknemer door combinatie met diensten bij een tweede werkgever (nevenarbeid) overtredingen veroorzaakt. Maar dan loopt werknemer wel de kans dat de werkgever een opgelopen boete bij hem of haar kan claimen.

In dubio?
Tja, en daar zit je dan als medewerker die gevraagd wordt om een extra dienst te werken waarvan je weet dat het eigenlijk niet normaal is. Natuurlijk, er zijn collega’s van je die daar helemaal geen probleem mee hebben omdat het toch ook weer extra geld en/of vrije tijd oplevert. Maar jij hebt echter wat anders gepland te doen, jouw vrije tijd zit al vol met privé bezigheden of je hebt de rusttijd gewoon hard nodig om te herstellen van de voorafgaande diensten.
Je vindt het natuurlijk belangrijk waar de vraag vandaan komt. Is het de collega waarmee je weleens meer een dienst ruilt. Is het de planner die de bezetting niet rond krijgt of is het je leidinggevende?

De collega
Je kan natuurlijk met goed fatsoen bijna geen nee zeggen als het een onderling gebruik is om diensten te ruilen, maar je kunt je zeker weleens achter de oren krabben als het telkens diezelfde collega is. Het lijkt me in ieder geval noodzakelijk het ruilen niet te doen zonder dat de planner of roostermaker op de hoogte is gesteld en ermee akkoord gaat, zodat ook het ATW- en CAO-proof zijn van je feitelijk gewerkt rooster gewaarborgd blijft.
Ik zou wat moeite hebben met de collega waarvan je weet dat hij of zij naast de fulltime baan bij de ambulancedienst nog een bijbaan heeft.
In de Arbocatalogus voor de Ambulancezorg staat daarom het voorbeeld genoemd van o.a. AmbulanceZorg Limburg-Noord en Veiligheidsregio Kennemerland die roostersoftware gebruiken waarin de nevenwerkzaamheden worden vastgelegd. Hiermee kan bewaakt worden dat er geen overschrijding van de werktijdnormen plaatsvinden.

De planner
Elke ambulancedienst heeft een roostermaker of planner die werkt met een geautomatiseerd planning- en registratiesysteem. Dat is een prima hulpmiddel om onnodige risico’s of problemen met de ATW of de CAO te voorkomen. Vaak ook zal de planner een opleiding hebben gevolgd voor dit terrein en zal hij beter op de hoogte zijn van de normen. Het is zijn vak om een gaatje in de roosterplanning wat ontstaat door verlof, ziekte, enz. te dichten zonder dat overtredingen zich voordoen. Maar ja, het is ook een mens die zal proberen de makkelijkste weg te bewandelen. De planner kent de medewerkers zodat bekend is wie weinig weerstand biedt bij de vraag om een extra dienst te werken en wie daar minder problemen mee heeft.
Als jij iemand bent die geen “nee” durft te zeggen dan kan het gevolg zijn dat je vaker gevraagd wordt. Als dat leidt tot overtreden van de ATW dan is dat nog tot daaraan toe, maar als daardoor je werkdruk zodanig hoog wordt dat jouw privé situatie in de knel komt dan ben je verder van huis. Dus ik zeg: “oefen eens om ‘nee’ te zeggen!”. Eerste stap is niet elke keer meer ‘ja’ zeggen maar gewoon ‘die extra dienst komt me echt niet uit’ of ‘ik moet daar zoveel voor opzij zetten, dat gaat echt niet’.

De leidinggevende
De leidinggevende is verantwoordelijk voor het goed functioneren van het team als geheel. Als jij problemen ervaart met het extra werk, de extra diensten of het extra overwerk zul je dat bespreekbaar moeten maken anders kan er niet naar oplossingen gezocht worden. De eerst daarvoor in aanmerking komende plaats daarvoor is natuurlijk je leidinggevende. Die zal daarvoor open moeten staat en moeten bezien of het meer een individueel probleem is of dat het ook meer wordt ervaren binnen het team. Is het laatste het geval dan zal het meer een organisatorisch probleem zijn en kan vervolgens gezocht worden wat daar dan aan gedaan kan worden. Een bezettingsprobleem in een team bijvoorbeeld door langdurige afwezigheid van een collega kan opgelost worden door inhuur van tijdelijke krachten.
Is de ervaren werkbelasting meer een individueel probleem dan kan jouw leidinggevende je ongetwijfeld helpen om daar wat aan te doen.

Niets helpt en er zijn overtredingen van ATW, wat nu?
De ondernemingsraad (OR) heeft een belangrijke rol in het bewaken van veilig, gezond en plezierig werken. In de wet Ondernemingsraden is onder meer geregeld het instemmingsrecht op het terrein van de arbeidstijden maar ook het toezicht op de naleving van de wettelijke normen is een belangrijke taak van de OR.
Het ligt dus voor de hand om daar het probleem aan te kaarten, zodat in overleg met de directie maatregelen genomen kunnen worden.
Mocht dit niet tot resultaat leiden dan is (door vakbondsleden binnen de OR) de stap naar de vakbond snel gemaakt en kan op die manier getracht worden tot meer normale werktijden te komen.
Uiteindelijk kan, bij het voorkomen van ernstige overtredingen van de ATW of bij het niet oplossen van een voorkomend werkdrukprobleem, een klacht worden ingediend bij de Inspectie SZW, waarna een inspectie zal plaatsvinden.
Het individueel indienen van een klacht ligt niet zo voor de hand gelet op de voorgaande stappen via OR of vakbond. Laat dat maar aan OR of vakbond over!